TÜBİTAK 4006 Proje Fikirleri: 20 Konu

TÜBİTAK 4006 için iyi bir proje fikri; öğrencinin çevresinde gözlemleyebildiği gerçek bir probleme dayanmalı, ölçülebilir bir araştırma sorusu veya test edilebilir bir çözüm içermeli ve öğrencinin kendi düşüncesiyle geliştirilmelidir. 2026 kılavuzundaki güncel temalara uygun 20 fikir arasında okulun karbon ayak izini hesaplama, güneş paneli açısını karşılaştırma, biyoçeşitlilik haritası çıkarma, depremde devrilmeyi azaltan model geliştirme, servis rotası optimizasyonu, yapay zekâ cevaplarında kaynak doğrulama, siber güvenlik oyunu ve erişilebilir okul haritası gibi araştırma, tasarım ve inceleme projeleri bulunuyor.

Önce çerçeveyi doğru kuralım

2026 tarihli 13. dönem TÜBİTAK 4006 kılavuzunda alt projeler Araştırma, Tasarım ve İnceleme türlerinde hazırlanabiliyor.

Ana alanlar arasında biyoloji, fizik, kimya, matematik, coğrafya, tarih, psikoloji, sosyoloji, dil ve edebiyat, teknoloji ve tasarım ile bilişim teknolojileri ve yazılım bulunuyor.

Güncel tematik konular ise yapay zekâdan karbon ayak izine, robotik ve kodlamadan kuantum teknolojilerine, biyoçeşitlilikten sürdürülebilir şehirlere kadar geniş bir alanı kapsıyor.

Bu 20 başlığı aynen kopyalamayın

TÜBİTAK, sunulan alt projeleri önceki ve mevcut başvurularla karşılaştırarak benzerlik kontrolü yapıyor. Dolayısıyla buradaki fikirleri hazır proje metni gibi kullanmak yerine okulunuzun, ilçenizin, çevrenizin veya öğrencinin gözlemlediği gerçek bir probleme göre değiştirmek gerekir. En güçlü proje, başlığı en “havalı” görünen değil; öğrencinin gerçekten veri toplayabildiği ve sonucunu açıklayabildiği projedir.

TÜBİTAK 4006 Projesi Nasıl Bir Şey Olmalı?

4006'nın amacı öğrenciden laboratuvar düzeyinde bir bilimsel buluş beklemek değil. TÜBİTAK'ın güncel kılavuzu; öğrencilerin soru sormasını, problem tanımlamasını, veri toplamasını, kanıtlardan sonuç çıkarmasını ve günlük problemlere sürdürülebilir çözümler geliştirmesini merkeze alıyor.

Bu nedenle “güneş enerjisi nedir?” başlıklı bir poster tek başına güçlü proje değildir. Buna karşılık “aynı güneş panelinin farklı eğim açılarında ürettiği gerilim nasıl değişiyor?” sorusu ölçülebilir olduğu için araştırmaya dönüşebilir.

Benzer şekilde “geri dönüşüm kutusu yapmak” yerine, öğrencinin okulunda karşılaştığı yanlış atık ayrıştırma problemini belirleyip bunu azaltacak bir kutu prototipi tasarlaması proje mantığına çok daha yakındır.

2026 başvurusu devam ediyor

13. dönem 4006-A ve 4006-B başvuruları 13 Kasım 2026 saat 17.30'a kadar devam ediyor. Programa 5-12. sınıflarda eğitim veren resmî okullar ile çağrıda belirtilen özel eğitim kurumları ve BİLSEM'ler başvurabiliyor. Bir kurum en fazla 20 alt projeyle başvuru yapabiliyor.

1-5: Okuldan Veri Toplanabilecek Çevre Projeleri

1. Araştırma • Karbon Ayak İzi

Okulumuzun Günlük Karbon Ayak İzi Nereden Geliyor?

Araştırma sorusu: Okulun elektrik, ısınma, kâğıt tüketimi ve ulaşım kaynaklı faaliyetlerinden hangileri karbon ayak izi açısından daha büyük pay oluşturuyor?

Elektrik tüketimi, kullanılan kâğıt miktarı ve ulaşım tercihleri gibi ölçülebilen veriler anonim biçimde sınıflandırılabilir. Amaç kusursuz bir kurumsal karbon envanteri oluşturmak değil; öğrencinin veri toplama, birim dönüştürme ve karşılaştırma yapma becerisini kullanarak okul ölçeğinde anlamlı bir tablo ortaya çıkarmasıdır.

2. Araştırma • Sürdürülebilir Şehirler

Hangi Zemin Daha Fazla Isınıyor?

Araştırma sorusu: Asfalt, beton, çim ve gölgeli toprak yüzeylerin gün içindeki sıcaklık değişimleri arasında ne kadar fark var?

Aynı saatlerde farklı okul bahçesi yüzeylerinden sıcaklık ölçümleri alınabilir. Sonuçlar grafikleştirilerek gölgelendirme, ağaçlandırma ve yüzey malzemelerinin okul çevresindeki sıcaklık konforuna etkisi tartışılabilir.

3. Araştırma • Yenilenebilir Enerji

Güneş Panelinin Eğim Açısı Üretilen Enerjiyi Nasıl Etkiler?

Araştırma sorusu: Aynı mini güneş paneli farklı eğim açılarında tutulduğunda ölçülen gerilim veya güç değişiyor mu?

Küçük eğitim panelleriyle farklı açılarda ve benzer ışık koşullarında tekrarlı ölçümler yapılabilir. Burada asıl bilimsel değer “panel yaptık” demek değil; bağımsız değişken olan açıyı değiştirirken diğer koşulları olabildiğince sabit tutabilmektir.

4. Tasarım • Sorumlu Üretim ve Tüketim

Okul Bahçesi İçin Yağmur Suyu Toplama Modeli

Problem: Yağış sırasında çatı yüzeylerinden akan suyun tamamı kanalizasyona gidiyor.

Gerçek binaya müdahale etmek yerine ölçekli çatı, oluk, depo ve taşma sistemi içeren güvenli bir model tasarlanabilir. Farklı oluk eğimleri veya filtre katmanlarının su toplama verimine etkisi test edilerek prototip birkaç kez iyileştirilebilir.

5. Araştırma • Gıda ve Gıda Arzı Güvenliği

Okulda Gıda İsrafı Hangi Günlerde Artıyor?

Araştırma sorusu: Yemek türü, porsiyon miktarı veya haftanın günü ile ortaya çıkan gıda atığı arasında gözlenebilir bir ilişki var mı?

Kişisel öğrenci bilgisi toplamadan günlük toplam atık miktarı ölçülebilir. Bir süre yalnız gözlem yapılır, ardından bilgilendirme veya porsiyon farkındalığı gibi küçük bir müdahale uygulanıp miktardaki değişim karşılaştırılabilir.

6-10: Deney ve Prototipe Uygun Proje Fikirleri

6. Araştırma • Biyoçeşitlilik

Okul Bahçesinin Biyoçeşitlilik Haritası

Araştırma sorusu: Güneş alan, gölgeli, bitkili ve sert zeminli alanlardaki gözlenebilir canlı çeşitliliği değişiyor mu?

Bitkiler ve güvenli biçimde gözlenebilen omurgasız canlılar belirli aralıklarla kayıt altına alınabilir. Canlılara zarar vermeden yapılan gözlemler, konuma işlenerek okulun küçük ölçekli biyoçeşitlilik haritası hazırlanabilir.

7. Tasarım • Ekolojik Denge

Tozlayıcı Dostu Mikro Bahçe Tasarımı

Problem: Okul bahçesindeki bitkisel çeşitlilik ve böcekler için uygun mikro yaşam alanları sınırlı olabilir.

Yerel iklime uygun bitkiler araştırılıp küçük bir bahçe planı oluşturulabilir. Tasarımın su ihtiyacı, çiçeklenme dönemleri ve gözlenen ziyaretçi böcek çeşitliliği gibi ölçütlerle değerlendirilmesi projeyi yalnız peyzaj çalışması olmaktan çıkarır.

8. Tasarım • Doğal Afetler

Sarsıntıda Devrilmeyi Azaltan Raf Modeli

Problem: Deprem sırasında yüksek ve sabitlenmemiş eşyalar devrilme riski taşıyor.

Karton, ahşap çubuk veya güvenli maket malzemeleriyle farklı taban genişliklerine, ağırlık merkezlerine ve çapraz desteklere sahip küçük raf modelleri üretilebilir. Aynı sarsıntı koşullarında hangi tasarımın daha kararlı olduğu karşılaştırılabilir.

9. Araştırma/Tasarım • STEAM

Hangi Kâğıt Köprü Geometrisi Daha Fazla Yük Taşır?

Araştırma sorusu: Aynı miktarda malzeme kullanılan düz, üçgen destekli ve kıvrımlı köprü modellerinin taşıdığı maksimum yük değişiyor mu?

Malzeme miktarı ve köprü açıklığı sabit tutulup yalnız taşıyıcı geometri değiştirilebilir. Sonuçların kilogram veya gram cinsinden ölçülmesi, projeyi görsel maket çalışmasından mühendislik deneyine dönüştürür.

10. Araştırma • Havacılık ve Uzay Bilimleri

Kanat Geometrisi Uçuş Mesafesini Nasıl Etkiler?

Araştırma sorusu: Aynı kâğıt ve kütleyle hazırlanan farklı kanat oranları, uçuş mesafesi veya havada kalma süresini değiştiriyor mu?

Fırlatma tekniğindeki insan etkisini azaltmak için basit ve güvenli bir sabit bırakma/fırlatma düzeneği düşünülebilir. Her tasarım çok sayıda kez denenerek yalnız en iyi uçuş değil ortalama performans karşılaştırılmalıdır.

Fizik, biyoloji ve mühendisliğin aynı problemde birlikte kullanılabildiği bu yaklaşımın eğitimdeki karşılığını merak edenler STEM eğitiminin ne olduğunu anlattığımız rehbere de göz atabilir. TÜBİTAK'ın güncel temalarında bunun daha geniş hâli olan STEAM de doğrudan yer alıyor.

11-15: Robotik, Yapay Zekâ ve Siber Güvenlik Fikirleri

11. Tasarım • Erişilebilir Yaşam Teknolojileri

Görme Engelliler İçin Dokunsal Okul Haritası

Problem: Görsel yönlendirme levhaları herkes için erişilebilir değil.

Kabartma çizgiler, farklı dokular, büyük yazılar ve uygun yönlendirme işaretleri içeren ölçekli okul haritası geliştirilebilir. Tasarımın gerçek kullanıcı ihtiyaçlarıyla uyumlu olması için erişilebilirlik standartları araştırılmalı; insan katılımcılarla test yapılacaksa gerekli izin süreçleri önceden ele alınmalıdır.

12. Tasarım • Robotik ve Kodlama

Sınıf Gürültüsünü Görsel Olarak Gösteren Uyarı Sistemi

Problem: Gürültü düzeyinin yükseldiği sınıflarda anlık geri bildirim bulunmayabilir.

Mikrodenetleyici ve ses düzeyi sensörü kullanılarak belirli eşiklerde ışıklı uyarı veren düşük voltajlı bir prototip geliştirilebilir. Ses kaydı yapmak yerine yalnız seviyeyi ölçmek, gizlilik açısından daha uygun bir yaklaşım sağlar.

13. Tasarım • Robotik ve Kodlama

Boş Sınıfta Gereksiz Enerji Kullanımını Bildiren Sistem

Problem: Kullanılmayan sınıflarda ışıkların açık unutulması enerji kaybına neden olabiliyor.

Gerçek elektrik tesisatına müdahale etmeden hareket ve ışık sensörlerinin bulunduğu düşük voltajlı maket sınıf oluşturulabilir. Sistem boş alanı algıladığında uyarı üretir; farklı zaman eşiklerinin yanlış alarm sayısına etkisi test edilebilir.

Bu tür projelerde programlama ve sensör kullanımı yeni olan öğrenciler robotik kodlama alanında temel elektronik ve algoritma desteği alabilir; fiziksel olarak aynı yerde bulunma zorunluluğu olmayan yazılım ve simülasyon aşamalarında online robotik kodlama da değerlendirilebilir.

Robotik projelerin yalnız hazır kit kurmaktan ibaret olmaması gerektiğini daha geniş açıdan görmek için okullarda robotik kodlama eğitiminin mantığını ele alan yazımız da yardımcı olabilir.

14. Araştırma/Tasarım • Akıllı Ulaşım Sistemleri

Okul Servisi Rotası Daha Kısa Hale Getirilebilir mi?

Araştırma sorusu: Kişisel adres bilgisi kullanılmadan oluşturulan örnek duraklar için farklı rota algoritmaları toplam mesafeyi ne kadar değiştirebilir?

Gerçek öğrenci adresi toplamaya gerek yok. Harita üzerinde temsili veya kamusal noktalar belirlenerek en yakın komşu gibi basit algoritmalar farklı güzergâhlarla karşılaştırılabilir. Mesafe ve tahmini süre sonuçları tabloya aktarılabilir.

15. Tasarım • Siber Güvenlik

Oltalama Mesajlarını Tanımayı Öğreten Eğitim Oyunu

Problem: Sahte bağlantı, aciliyet dili ve parola isteme gibi oltalama işaretleri her kullanıcı tarafından kolayca fark edilmeyebilir.

Gerçek hesap veya zararlı bağlantı kullanmadan tamamen kurgusal e-posta ve mesaj örneklerinden oluşan bir oyun geliştirilebilir. Oyuncu risk işaretlerini seçtikçe puan kazanır; proje saldırı gerçekleştirmek yerine güvenli davranış öğretmeye odaklanır.

16-20: Farklı Alanlardan Özgün 4006 Konuları

16. Araştırma • Yapay Zekâ ve Medya Okuryazarlığı

Yapay Zekâ Her Kaynağı Doğru Veriyor mu?

Araştırma sorusu: Aynı bilgi soruları farklı yapay zekâ sistemlerine sorulduğunda verilen kaynakların doğrulanabilirlik oranı değişiyor mu?

Önceden belirlenmiş, kişisel veri içermeyen 20-30 bilgi sorusu kullanılabilir. Her cevap birincil veya güvenilir kaynaklarla kontrol edilerek “doğru kaynak”, “yanlış kaynak”, “kaynak yok” gibi kategorilerde sınıflandırılabilir. Amaç bir markayı kötülemek değil, yapay zekâ çıktılarında doğrulama alışkanlığının önemini araştırmaktır.

17. Araştırma • Makine Öğrenmesi

Arka Plan Değişince Görüntü Sınıflandırma Başarısı Değişiyor mu?

Araştırma sorusu: Aynı nesne farklı ışık ve arka plan koşullarında görüntülendiğinde basit bir görüntü sınıflandırma modelinin başarısı nasıl değişiyor?

Öğrencilerin kendi ürettiği kalem, silgi, şişe gibi nesne fotoğrafları kullanılabilir. İnsan yüzü veya kişisel veri toplamadan farklı koşullar için küçük veri kümeleri hazırlanıp model performansı karşılaştırılabilir.

18. İnceleme • Somut Olmayan Kültürel Miras

Bir Yöresel Geleneğin Dijital Hafıza Haritası

İnceleme sorusu: Seçilen bir yöresel oyun, yemek geleneği, el sanatı veya sözlü anlatım zaman içinde nasıl değişmiş?

Kütüphane, belediye, müze, akademik yayın ve güvenilir dijital arşivlerden elde edilen bilgiler tarih çizelgesi ve harita üzerinde birleştirilebilir. Görüşme yapılacaksa gönüllülük, izin ve kişisel verilerin korunması kurallarına uyulmalıdır.

19. Araştırma • Finansal Okuryazarlık

Aynı Alışveriş Sepetinin Maliyeti Ne Kadar Değişiyor?

Araştırma sorusu: Aynı özelliklere sahip temel ürünlerden oluşturulan sabit bir sepetin farklı satış noktalarındaki toplam fiyatı arasında nasıl bir fark oluşuyor?

Marka karşılaştırması yapmak yerine gramaj ve ürün özelliklerini standartlaştırmak daha bilimsel olur. Veriler belirli tarihlerde toplanarak ortalama, medyan ve yüzde farkları hesaplanabilir; sonuçların yalnız ölçüm dönemini temsil ettiği açıkça belirtilmelidir.

20. İnceleme/Tasarım • Kuantum Teknolojileri

Klasik Bit ile Qubit Arasındaki Farkı Anlatan Etkileşimli Model

Problem: Kuantum bilişim kavramları lise düzeyinde çoğu zaman yalnız soyut tanımlarla anlatılıyor.

Gerçek bir kuantum bilgisayarı üretmeye çalışmak yerine klasik bit, qubit, ölçüm ve olasılık kavramlarını görselleştiren fiziksel veya dijital öğretim modeli geliştirilebilir. Bilimsel açıklamalar güvenilir kaynaklara dayandırılmalı ve modelin gerçek kuantum sistemi olmadığı açıkça belirtilmelidir.

Bu 20 Fikirden Hangisini Seçmelisiniz?

İyi fikir seçiminde ilk ölçüt “jüri bunu beğenir mi?” olmamalı. Daha önemli soru, öğrencinin projeyi başından sonuna gerçekten yürütebilip yürütemeyeceğidir.

Aşağıdaki üç filtre, gösterişli fakat uygulanamayan fikirleri erken aşamada elemek için oldukça kullanışlıdır.

Zayıf Proje Başlığını Güçlü Araştırma Sorusuna Çevirme

4006 Başvurusunda Amaç, Yöntem ve Beklenen Sonuç Nasıl Yazılır?

Amaç bölümü projenin ne yapacağını, yöntem bunu nasıl yapacağını, beklenen sonuç ise çalışma tamamlandığında hangi tür bulgu veya ürünün ortaya çıkabileceğini anlatmalı.

“Sonuç kesinlikle güneş panelinin 30 derecede en verimli olduğunu gösterecektir” gibi daha veri toplanmadan sonucu ilan eden ifadelerden kaçınılmalı. Bilimsel projede beklenen sonuç tahmin edilebilir; gerçek sonuç ise ölçümden sonra belirlenir.

Amaç: Farklı yüzey türlerinin güneş altında ulaştığı sıcaklıkların karşılaştırılması.

Yöntem: Aynı gün ve saat aralıklarında asfalt, beton, toprak ve çim yüzeylerden eşit koşullarda tekrarlı sıcaklık ölçümü alınması; sonuçların ortalama ve grafiklerle karşılaştırılması.

Beklenen sonuç: Farklı yüzeylerin ısı tutma davranışlarında gözlenebilir farkların ortaya konması ve okul bahçesinde gölgeleme/yüzey seçimi konusunda veri temelli öneriler geliştirilebilmesi.

Anket Yapacaksanız Etik ve İzin Kısmını Atlamayın

4006 projelerinde anket, görüşme veya öğrenci verisi kullanılabilir; ancak bunlar “Google Form hazırladık, arkadaşlara gönderdik” düzeyinde yürütülmemeli. Güncel kılavuzda gönüllü katılım, gerekli kurum izinleri, gizlilik ve 18 yaş altındaki katılımcılar için veli onamı açıkça ele alınıyor.

İnsan veya hayvan sağlığı açısından risk oluşturabilecek deneylerden de uzak durulmalı. Özellikle bilinmeyen kimyasalların karıştırılması, mikrobiyolojik kültürlerin kontrolsüz çoğaltılması veya öğrenci sağlığını etkileyebilecek uygulamalar “daha bilimsel görünsün” diye projeye eklenmemeli.

En kolay proje her zaman anket projesi değildir

Anketlerde soru kalitesi, örneklem seçimi, izin, veli onamı ve veri gizliliği devreye girer. İlk kez proje hazırlayan ekipler için sıcaklık, ışık, mesafe, süre, kütle veya enerji gibi kişisel veri gerektirmeyen ölçülebilir değişkenlerle çalışmak çoğu zaman daha yönetilebilir olabilir.

4006-A ile 4006-B Arasında Proje Fikri Açısından Ne Fark Var?

4006-B, bilim fuarı hazırlama ve sergileme tecrübesi bulunan okullar için daha yoğun tematik çalışmayı teşvik eden bir yapı olarak tanımlanıyor. 4006-A fuarında güncel listedeki en az beş farklı tematik konunun alt projelerde yer alması gerekirken 4006-B'de bilim fuarı en fazla beş tematik konu etrafında yoğunlaşıyor.

Bu nedenle 4006-A için farklı disiplinlerden proje sepeti oluşturmak mantıklıyken 4006-B'de örneğin “Yapay Zekâ + Siber Güvenlik + Robotik ve Kodlama” gibi daha dar birkaç temada birbirini tamamlayan projeler geliştirmek güçlü bir kurgu oluşturabilir.

Proje Başlığında Yapılan 5 Hata

Çok geniş olmak: “İklim değişikliği” proje başlığı değil, dev bir araştırma alanıdır.

Sonucu baştan ilan etmek: “Güneş enerjisinin daha iyi olduğunun kanıtlanması” bilimsel açıdan taraflı bir başlangıçtır.

Hazır deney kopyalamak: İnternetten bulunan klasik bir deneyi hiçbir yeni soru eklemeden tekrarlamak özgünlük açısından zayıf kalır.

Sadece ürün yapmak: Robot, maket veya uygulama üretmek tek başına yeterli değil; hangi problemi çözdüğü ve nasıl test edildiği gösterilmeli.

Öğrenci düzeyini aşmak: Projenin büyük kısmını danışman veya dışarıdan bir uzman yapıyorsa çalışma 4006'nın öğrenci merkezli mantığından uzaklaşır.

Kısa Sorular, Net Cevaplar

4006'da Asıl Farkı Konu Değil, Sorduğunuz Soru Yaratır

Karbon ayak izi, yapay zekâ, robotik veya biyoçeşitlilik tek başına proje değildir. Bunlar birer tema. Projeyi ortaya çıkaran şey, öğrencinin bu geniş konunun içinde gözlemlediği küçük ama cevaplanabilir sorudur.

Örneğin “yenilenebilir enerji” yerine panel açısını; “deprem” yerine raf geometrisini; “yapay zekâ” yerine kaynak doğruluğunu; “çevre” yerine okul bahçesindeki yüzey sıcaklığını araştırmak projeyi yönetilebilir hâle getirir.

Bu 20 fikirden birini seçerken ilk hedefiniz aynısını yapmak değil, “Bunu bizim okulumuza, çevremize ve öğrencimizin merak ettiği probleme nasıl dönüştürürüz?” sorusunu cevaplamak olmalı. Özgünlük çoğu zaman tamamen yeni bir bilim alanı bulmaktan değil, bilinen bir problemi kendi bağlamınızda iyi bir soruyla yeniden araştırmaktan doğar.

Önce Problemi Bulun, Sonra Projenin Adını Koyun

İyi bir 4006 projesinin başlangıç noktası pahalı malzeme veya karmaşık teknoloji değil; öğrencinin anlayabileceği, ölçebileceği ve kendi cümleleriyle anlatabileceği gerçek bir problemdir.

Resmî 4006 kaynakları

Projenizi kesinleştirmeden önce TÜBİTAK 4006 Bilim Fuarları program sayfasını ve 13. döneme ait 4006-A veya 4006-B kılavuzunu mutlaka inceleyin. Başvurular TÜBİTAK BİLİMİZ sistemi üzerinden yürütülüyor.