Bilim fuarı projesi hazırlamak, aklınıza gelen ilk deneyi masaya koymakla başlamaz. Süreç; merak ettiğiniz bir problemi seçmek, o problemi test edilebilir tek bir araştırma sorusuna indirgemek, projenizin türünü (araştırma, tasarım ya da inceleme) belirlemek, kaynak taraması yapmak, yöntemi planlayıp uygulamak, verileri analiz etmek ve bulguları poster ile sunum üzerinden anlatmakla ilerler. TÜBİTAK 4006 kapsamında her alt proje amaç, yöntem ve beklenen sonuç bölümlerinden oluşur; sergileme ise 100x80 cm boyutunda üç panelli standart poster ile yapılır.
Özel Ders Alanı
En İyi Fizik Öğretmenlerinden Ders Al
Bu rehber, bir bilim fuarı projesinin fikir aşamasından poster başındaki sunuma kadar geçen yolu adım adım anlatıyor. Bilgilerin tamamı TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığının yayımladığı resmi çağrı ve bilgilendirme belgelerine dayanıyor.
İster ilk kez fuara katılan bir 5. sınıf öğrencisi olun, ister öğrencilerine rehberlik eden bir danışman öğretmen; buradaki sıralamayı takip ettiğinizde hem değerlendirme ölçütlerine hem de bilim etiğine uygun bir proje ortaya çıkarabilirsiniz.
3.715
12. dönemde desteklenen bilim fuarı sayısı
166.176
12. dönemde yapılan toplam proje başvurusu
63
Seçebileceğiniz tematik konu sayısı
12
Projelerin ilişkilendirildiği ana alan sayısı
Bilim Fuarı Projesi Nedir ve Sizden Ne Beklenir?
Bilim fuarı, öğrencilerin danışman öğretmen rehberliğinde hazırladığı projelerin sergilendiği bir etkinliktir. TÜBİTAK terminolojisinde sergilenen her bir proje alt proje olarak adlandırılır; fuarın kendisi ise bu alt projelerin toplamıdır.
Program 2013 yılında başladı ve yılda bir kez çağrıya çıkıyor. Hedef kitle 5 ile 12. sınıflar arasındaki öğrenciler. Başvuru bireysel değil, okul üzerinden ve kadrolu bir öğretmenin yürütücülüğünde yapılıyor.
Burada kritik bir ayrım var: bilim fuarı bir yarışma değildir. Projeler birbiriyle sıralanmaz, ödül dağıtılmaz. Amaç, öğrencinin bilimsel yöntemi bizzat uygulayarak öğrenmesidir. Bu yaklaşım, STEM eğitiminin temel mantığıyla birebir örtüşür.
Resmi okullar ve Bilim ve Sanat Merkezleri en az 10, en fazla 20 alt proje sunar. Özel Eğitim Uygulama Okulları ile Özel Eğitim Meslek Okulları için bu aralık 5 ile 15 arasındadır.
Adım 1: Projenizin Türünü Belirleyin
Öğrencilerin en sık atladığı adım budur. Proje türünü baştan netleştirmezseniz, yöntem bölümü ile beklenen sonuç bölümü birbirini tutmaz ve değerlendirmede puan kaybedersiniz.
4006-A çağrısında araştırma, tasarım ve inceleme olmak üzere üç tür kabul edilir. 4006-B çağrısında ise yalnızca araştırma ve tasarım türleri geçerlidir; inceleme türü kabul edilmez.
Tür 1
Araştırma
Bir probleme yönelik hipotez kurup bunu test ettiğiniz ve bulguları yorumladığınız projelerdir. Sayısal veri üretirsiniz.
Konu belirleme, alan yazını taraması, araştırma sorusu ve hipotez, yöntemi planlama ve uygulama, verilerin analizi, sonuçları yorumlama ve raporlaştırma.
Tür 2
Tasarım
Günlük hayatta karşılaştığınız bir problemi çözecek ya da bir işi daha iyi yapacak model veya araç geliştirip test ettiğiniz projelerdir.
İhtiyacı tanımlama, araştırma, olası çözümler geliştirme, en iyi çözümü seçme, prototipi yapılandırma, test etme, sunma, yeniden tasarlama ve tamamlama.
Tür 3
İnceleme
Merak ettiğiniz bir konuda daha önce üretilmiş bilgileri kapsamlı biçimde inceleyip genel bulgular ortaya koyduğunuz projelerdir.
Araştırma sorusunu belirleme, anahtar sözcükleri seçme, kaynak taraması yapma ve kaynakları sentezleme.
Nasıl Seçilir
Elinizde ölçebileceğiniz bir değişken varsa araştırma, ortaya çıkarmak istediğiniz somut bir ürün varsa tasarım, ulaşabileceğiniz zengin bir literatür varsa inceleme türü sizin için uygundur. Aynı fikri üç türe birden zorlamak yerine en güçlü olduğunuz yolu seçin.
Adım 2: Tematik Konuyu ve Araştırma Sorusunu Seçin
12. dönem çağrısında 12 ana alan ve 63 tematik konu tanımlandı. Ana alanlar arasında biyoloji, fizik, kimya, matematik, coğrafya, tarih, sosyoloji, psikoloji, dil ve edebiyat, değerler eğitimi, teknoloji ve tasarım ile bilişim teknolojileri ve yazılım yer alıyor.
Tematik konular ise yapay zeka, biyoçeşitlilik, sıfır atık ve geri dönüşüm, doğal afetler ve afet yönetimi, siber güvenlik, sağlıklı beslenme, biyotaklit, nörobilim, hidrojen enerjisi gibi güncel başlıklardan oluşuyor. Her alt proje bir tematik konuyla eşleştirilir ve bir ana alanla ilişkilendirilir.
Ana alan seçiminde kısıt yok. Yani bir yapay zeka projesini bilişim yerine biyoloji ana alanıyla ilişkilendirebilirsiniz; bu esneklik disiplinler arası çalışmayı teşvik etmek için var.
Zayıf Bir Araştırma Sorusu
Bitkiler nasıl büyür?
Çok geniş, ölçülebilir bir değişkeni yok, cevabı ders kitabında hazır duruyor. Bir hipotez kuramazsınız.
Güçlü Bir Araştırma Sorusu
Farklı dalga boylarındaki LED ışığı fesleğen fidelerinin yaprak sayısını nasıl etkiler?
Tek bağımsız değişken, sayılabilir bir bağımlı değişken, okul imkanlarıyla kurulabilir bir düzenek.
İyi bir araştırma sorusu üç testi geçer: ölçülebilir mi, okul şartlarında uygulanabilir mi, cevabı önceden belli değil mi. Üçünden birine hayır diyorsanız soruyu daraltın.
Deney tasarımında değişken kontrolü konusu zorlanan öğrenciler için fen bilgisi özel ders desteği süreci belirgin şekilde hızlandırabilir. Konu lise düzeyine taşındığında ise deneysel kurgu çoğunlukla biyoloji müfredatının kavramlarına dayanır.
Adım 3: Amaç, Yöntem ve Beklenen Sonuç Bölümlerini Yazın
Başvuru sisteminde her alt proje üç bölümden oluşur ve bu bölümlerin kelime sayıları resmi olarak sınırlandırılmıştır. Sınırın altında kalan ya da üstüne çıkan metinler sisteme kaydedilmez.
Aşağıdaki tablo, 12. dönem bilgilendirme sunumunda yayımlanan kelime aralıklarını gösteriyor. Çağrılar arasındaki fark, 4006-B başvurusunda amaç bölümünün "amaç ve önem" olarak genişletilmesinden kaynaklanıyor.
| Çağrı | Bölüm | Kelime Sayısı |
|---|---|---|
| 4006-A | Amaç | En az 20, en fazla 50 |
| 4006-A | Yöntem | En az 50, en fazla 150 |
| 4006-A | Beklenen Sonuç | En az 50, en fazla 150 |
| 4006-B | Amaç ve Önem | En az 50, en fazla 150 |
| 4006-B | Yöntem | En az 50, en fazla 150 |
| 4006-B | Beklenen Sonuç | En az 50, en fazla 150 |
Kaynak: TÜBİTAK Bilim ve Toplum Başkanlığı, 4006 Bilim Fuarları 12. Dönem Bilgilendirme Sunumu
Amaç bölümü için pratik bir yöntem: tek cümlede ne ölçeceğinizi, hangi değişkeni değiştireceğinizi ve neden önemli olduğunu yazın. Süslü giriş cümleleri kelime kotanızı boşa harcar.
Yöntem bölümü bir tarif gibi okunmalı. Kaç tekrar yapacaksınız, kontrol grubunuz ne, hangi aracı kullanacaksınız, veriyi nasıl kaydedeceksiniz. Değerlendiriciler burada uygulanabilirlik arar.
Beklenen sonuç bölümü ise kesin bir iddia değil, gerekçeli bir tahmindir. "Sonucun şu yönde çıkmasını bekliyoruz, çünkü..." kalıbı hem bilimsel hem de güvenli bir anlatımdır.
Adım 4: Veriyi Toplayın, İzinleri Unutmayın
Anket, ölçek, görüşme formu gibi bir veri toplama aracı kullanacaksanız bu aracı başvuru sistemine yüklemeniz ve gerekli izinleri almanız gerekir. Veri toplama aracı yüklenmemiş ya da izinleri alınmamış projeler doğrudan reddedilir.
Milli Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlarda öğrenci, veli veya öğretmenlerle çalışacaksanız araştırma uygulama izni almanız gerekir. 18 yaş altındaki katılımcılar söz konusu olduğunda veli izin ve onam belgesi zorunludur.
Verinizi topladıktan sonra basit bir ortalama tablosu bile posterinizi güçlendirir. Grafik okuma ve veri yorumlama becerilerini derinleştirmek isteyen lise öğrencileri online istatistik dersi ile bu kısmı çok daha rahat yönetebilir.
Resmi Ret Gerekçeleri
TÜBİTAK, dört başlıkta toplanan gerekçelerle alt projeleri reddedebiliyor: programın genel amaçlarıyla örtüşmeyip bilimsel yaklaşım içermeyen projeler, bilimsel etik ilkeler gözetilmeden hazırlanan projeler, insan ve hayvan sağlığı için risk taşıyan deney ve uygulamalar, veri toplama aracı ya da izinleri eksik projeler.
Ayrıca tüm başvurular sistemsel benzerlik sorgulamasından geçiriliyor. 12. dönemde 166.176 başvurunun 133.550 tanesi bu aşamayı geçerek değerlendirmeye alındı.
Adım 5: Bilim Etiğini Baştan Kurun
Benzerlik sorgulaması, internetten kopyalanan bir proje fikrini yakalamak için var. Ancak etik meselesi kopyala yapıştır ile sınırlı değil; başkasının fikrini kaynak göstermeden kullanmak da aynı kapsamda değerlendiriliyor.
Uygulamada işe yarayan alışkanlık şu: okuduğunuz her kaynağı okurken not alın, cümleyi kendi kelimelerinizle yeniden yazın ve kaynağın adını hemen yanına ekleyin. Bu refleks, ilerideki üniversite yıllarınızda da işinize yarayacak. Bilimsel etik ve intihal konusunu ayrıntılı ele aldığımız yazı, kaynak gösterme pratiğini örneklerle anlatıyor.
Değerlendirme ölçütleri arasında bilim etiği ilke ve kuralları resmi olarak yer alıyor. Yani etik, projenin yan unsuru değil, doğrudan puanlanan bir başlık.
Adım 6: Posterinizi Hazırlayın
Fuar alt projelerinin sunumunda standart poster kullanımı zorunludur. Poster 100x80 cm boyutunda hazırlanır ve üç ana panelden oluşur. Görünürlükle ilgili tüm kurallar TÜBİTAK'ın yayımladığı 4006 Bilim Fuarları Görünürlük Rehberi'nde tanımlıdır.
Poster tasarımında en sık yapılan hata, metni ders notu gibi doldurmaktır. Ziyaretçi posterinizin önünde ortalama birkaç dakika durur; bu sürede gözünün takılacağı şey görsel hiyerarşidir.
Sol Panel
Problemi ve amacı tanıtır. Araştırma sorusu ya da hipotez burada büyük punto ile yer alır. Ziyaretçi ilk üç saniyede konuyu anlamalıdır.
Orta Panel
Yöntemi ve düzeneği gösterir. Deney fotoğrafı, akış şeması ya da prototip görseli metinden daha etkilidir. Adımları numaralandırın.
Sağ Panel
Bulguları ve sonucu içerir. Tablo yerine grafik tercih edin, eksen adlarını ve birimleri mutlaka yazın, sonucu tek cümleyle özetleyin.
Adım 7: Poster Başında Anlatın
Her alt projede en az 2, en fazla 4 öğrenci ve en fazla 2 danışman öğretmen görev alır. Fuar genelinde ise yürütücü hariç en az 3 danışman öğretmenin görevlendirilmesi gerekir.
Sunum için hazırlanırken üç farklı uzunlukta anlatım çalışın: 30 saniyelik özet, 2 dakikalık standart anlatım ve meraklı bir ziyaretçi için 5 dakikalık ayrıntılı versiyon. Karşınızdakinin ilgisine göre geçiş yapın.
En sık gelen soruya baştan hazırlanın: "Bu proje ne işe yarıyor?" Cevabınızı günlük hayattan tek bir somut örnekle verin. Sunum kaygısını yönetmek için provayı sınıf arkadaşlarınıza yapmak, aynanın karşısında tekrarlamaktan çok daha etkilidir.
Süreç Takvimi Nasıl İşliyor?
12. dönem çağrısının resmi takvimi, sürecin ne kadar uzun bir zamana yayıldığını gösteriyor. Fikri sonbaharda olgunlaştırıp fuara ilkbaharda çıkıyorsunuz. Bu nedenle proje planlamasını başvuru dönemine sıkıştırmak yerine yaz aylarında konu araştırmasına başlamak avantaj sağlıyor.
| Dönem | Aşama |
|---|---|
| 15 Eylül - 3 Kasım 2025 | Başvuruların alınması |
| Kasım 2025 - Ocak 2026 | Benzerlik sorgulama ve değerlendirme süreci |
| Şubat 2026 | Sonuçların açıklanması ve e-imza süreci |
| 2 Mart - 31 Mayıs 2026 | Fuarların gerçekleştirilmesi |
Takvim 12. dönem çağrısına aittir. Her dönem için güncel tarihler bilimiz.tubitak.gov.tr adresinden duyurulur.
Desteklenen okullar, belirtilen fuar döneminde en az 2, en fazla 3 tam gün boyunca eğitim öğretim saatleri süresince fuarı gerçekleştirmek zorundadır. Fuar bittikten sonra sonuç raporu ve izleyici raporu ile proje sonuçlandırılır.
Aynı ilde bulunan iki kurumun ortak başvuru yapması durumunda değerlendirme aşamasında ek 1 puan veriliyor. Küçük okullar için bu, hem puan hem de imkan paylaşımı açısından değerli bir seçenek.
Bütçe: Neye Harcayabilirsiniz, Neye Harcayamazsınız?
12. dönem bilgilendirme sunumunda 4006-A desteği, 5.000 TL bilim fuarı hazırlık desteğine ek olarak sergilenecek alt proje sayısının 500 TL ile çarpımı şeklinde tanımlandı. 4006-B için çarpan 750 TL olarak belirlendi.
Proje teşvik ikramiyesi ise toplam destek miktarının yüzde 5'i oranında hesaplanıyor. TÜBİTAK, belirtilen destek tutarlarının enflasyon verileri dikkate alınarak güncelleneceğini ayrıca not düşüyor; bu nedenle güncel rakamı her çağrı döneminde resmi duyurudan doğrulamak gerekiyor.
Harcama kalemleri konusunda net bir çerçeve var. Sarf malzemeleri, laboratuvar ve deney malzemeleri, alt proje kapsamında gereken makine teçhizat ile hizmet alımları destek kapsamında. Buna karşılık bilgisayar, yazıcı, projeksiyon, kamera ve harici disk gibi genel amaçlı alımlar kabul edilmiyor.
Pratik Not
Robotik içerikli projelerde eğitim hizmet alımı destek kapsamında kabul ediliyor. Bu nedenle robotik kodlama temelli bir tasarım projesi planlıyorsanız, gerekli eğitimi bütçe kaleminiz içinde öngörmeniz mümkün.
Sık Yapılan Yedi Hata
1. Konuyu çok geniş tutmak
İklim değişikliği yerine, okul bahçenizdeki iki farklı zeminin yaz aylarındaki yüzey sıcaklığı farkı çalışılabilir bir konudur.
2. Tek ölçüm yapmak
Bir deneyi bir kez yapıp sonuca varmak bilimsel değildir. Tekrar sayısını baştan belirleyin ve yöntem bölümünde yazın.
3. Kontrol grubunu atlamak
Karşılaştıracağınız bir referans yoksa etkinin gerçekten sizin değişkeninizden kaynaklandığını gösteremezsiniz.
4. Aynı anda birkaç değişkeni değiştirmek
Işığı ve suyu birlikte değiştirirseniz sonucun hangisinden kaynaklandığını ayıramazsınız.
5. Hipotezi sonuca göre yazmak
Hipotezin doğrulanmaması başarısızlık değildir. Beklenmeyen bulgu, doğru yorumlandığında projenin en güçlü kısmı olabilir.
6. Prototipi son güne bırakmak
Tasarım projelerinde test ve yeniden tasarım aşamaları resmi süreç adımlarıdır. Prototip bitince iş bitmiş olmaz.
7. Süreci yazılı takip etmemek
TÜBİTAK, hazırlık sürecinde kullanılmak üzere Bilim Fuarı Proje Günlüğüm dokümanını yayımlıyor ve kullanılmasını öneriyor.
Bu hataların çoğu, deney tasarımı mantığını kavramakla çözülüyor. Türkiye'nin farklı illerinde öğrenciler bu konuda yüz yüze destek arıyor; Bursa fizik özel ders veya Mersin fizik özel dersi gibi yerel seçeneklerin yanı sıra online dersler de coğrafi konumdan bağımsız olarak aynı desteği sunuyor.
Bilim Fuarından Sonra Ne Var?
Bilim fuarı, proje deneyiminin sonu değil başlangıcıdır. Fuarda sergilenen projeler, il veya ilçe Milli Eğitim Müdürlüklerinin başvurusuyla 4006-C Bilim Fuarları Festivali kapsamında daha geniş bir izleyiciyle buluşabiliyor.
Festival, en az 2 gün boyunca 10.00 ile 17.00 saatleri arasında ve herkesin erişimine açık bir alanda düzenleniyor. 2026 yılının ikinci çağrısında 43 ilden 69 festival başvurusu desteklenmeye uygun bulundu.
Daha rekabetçi bir zemin arayan öğrenciler için 2204-A Lise Öğrencileri ve 2204-B Ortaokul Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışmaları var. Bilim fuarında olgunlaştırdığınız bir projeyi geliştirerek bu yarışmalara taşımak, doğal bir sonraki adım.
Sık Sorulan Sorular
Bilim fuarına bireysel olarak başvurabilir miyim?
Hayır. 4006 kapsamında başvurular okul üzerinden ve kadrolu ya da sözleşmeli bir öğretmenin proje yürütücülüğünde yapılır. Ücretli öğretmenler, okul müdürü ve müdür yardımcıları yürütücü olamaz.
Özel okullar 4006 programına başvurabilir mi?
Program 5 ile 12. sınıflar arasında eğitim veren resmi okulları, Özel Eğitim Uygulama Okullarını, Özel Eğitim Meslek Okullarını ve Bilim ve Sanat Merkezlerini kapsıyor. Güncel çağrı metnindeki kurum listesini başvuru öncesi doğrulamanız gerekir.
Bir projede kaç öğrenci yer alabilir?
Sergilenecek her alt projede en az 2, en fazla 4 öğrenci ve en fazla 2 danışman öğretmen görev alır.
Projemin sonucu hipotezimi doğrulamazsa ne olur?
Sorun değil. Değerlendirme, sonucun beklendiği gibi çıkmasına değil; yöntemin tutarlılığına, bilimsel dile ve etik kurallara uygunluğa bakar. Beklenmeyen bir bulguyu dürüstçe raporlamak bilimsel bir davranıştır.
Poster boyutu ve düzeni değiştirilebilir mi?
Hayır. Fuar alt projelerinin sunumunda standart poster kullanımı zorunludur; poster 100x80 cm boyutunda ve üç ana panelden oluşacak şekilde hazırlanır.
Bilim fuarı projesi hazırlamak ne kadar sürer?
Resmi takvimde başvuru sonbaharda alınıyor, fuarlar ise ilkbaharda gerçekleşiyor. Fikir olgunlaştırma, deney ve poster hazırlığı düşünüldüğünde gerçekçi bir çalışma süresi birkaç aydır.
Sonuç: İyi Proje, Büyük Fikirden Değil Net Sorudan Doğar
Bilim fuarı projelerinde fark yaratan şey pahalı malzeme ya da iddialı bir başlık değil. Fark, sorunun ne kadar net sorulduğunda ve yöntemin ne kadar dürüst uygulandığında ortaya çıkıyor.
Okul bahçesindeki bir gözlemden çıkan sade bir soru, doğru tasarlanmış bir deneyle birleştiğinde çok daha güçlü bir proje üretiyor. Üstelik bu süreç, öğrenciye ezberle kazanılamayacak bir düşünme alışkanlığı bırakıyor.
Kimya temelli bir projede reaksiyon koşullarını kurgularken zorlanıyorsanız online kimya dersi ile temel kavramları tazelemek, deney tasarımınızı baştan sağlam kurmanızı sağlar.
Unutmayın
Çağrı metinleri her dönem güncellenir. Tematik konu listesi, destek tutarları, kelime sınırları ve takvim değişebilir. Başvurudan önce bilimiz.tubitak.gov.tr adresindeki güncel çağrı metni ve kılavuzları mutlaka kontrol edin.
Görüşlerinizi Bizimle Paylaşın (0)