Türkiye, 85,6 milyonu aşan nüfusuyla dünya sıralamasında 18. sırada yer alan demografik açıdan son derece dinamik bir ülkedir. Nüfusun dağılışına bakıldığında belirgin bir dengesizlik göze çarpar: Ülke topraklarının yalnızca yüzde 8'ini oluşturan Marmara Bölgesi, toplam nüfusun yaklaşık yüzde 30'una ev sahipliği yaparken, en geniş yüz ölçümüne sahip Doğu Anadolu Bölgesi nüfusun sadece yüzde 7'sini barındırır.
Türkiye'de nüfusun temel özellikleri arasında hızla artan kentleşme oranı, yaşlanan nüfus yapısı ve batıya yönelik iç göç hareketleri öne çıkmaktadır. TÜİK 2024 verilerine göre nüfusun yüzde 93,4'ü il ve ilçe merkezlerinde yaşarken, kırsal alanlarda yaşayanların oranı yalnızca yüzde 6,6'ya gerilemiştir. Bu veriler, Türkiye'nin demografik yapısındaki köklü dönüşümü açıkça ortaya koymaktadır.
Özel Ders Alanı
En İyi Coğrafya Öğretmenlerinden Ders Al
85,6 M
Toplam Nüfus (2024)
%93,4
Kentsel Nüfus Oranı
111
Km² Başına Düşen Kişi
34,4
Ortanca Yaş
"Türkiye'de 2024 yılında 40 ilin nüfusu azalırken, nüfus artışı özellikle Marmara, Akdeniz ve İç Anadolu bölgelerinde yoğunlaştı. Bu tablo, ülkedeki demografik dönüşümün ne kadar hızlı gerçekleştiğini gözler önüne seriyor."
Türkiye'nin Güncel Nüfus Yapısı
TÜİK'in Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2024 sonuçlarına göre Türkiye nüfusu 85 milyon 664 bin 944 kişiye ulaşmıştır. Bu rakam bir önceki yıla göre 292 bin 567 kişilik bir artışa karşılık gelmektedir. Yıllık nüfus artış hızı 2023'te binde 1,1 iken 2024'te binde 3,4'e yükselmiştir.
Cinsiyet dağılımına bakıldığında nüfusun yüzde 50,02'sini erkekler (42 milyon 853 bin), yüzde 49,98'ini kadınlar (42 milyon 811 bin) oluşturmaktadır. Bu dengenin son derece yakın olması, Türkiye'nin demografik yapısının sağlıklı bir görünüm sergilediğini göstermektedir. Coğrafya derslerinde bu verilerin analizi, öğrencilerin ülke nüfusunu anlamaları açısından kritik önem taşımaktadır.
0-14 Yaş Grubu (Çocuk)
%20,9
Yaklaşık 17,9 milyon kişi. Doğurganlık oranlarındaki düşüşle bu oran her yıl azalmaktadır.
15-64 Yaş Grubu (Çalışma)
%68,4
Ekonomik açıdan aktif nüfus. 2007'de %66,5 olan bu oran sürekli artış göstermektedir.
65+ Yaş Grubu (Yaşlı)
%10,6
1990'da %4,3 olan bu oran, 2080'de %26'ya ulaşması öngörülmektedir.
Nüfusun Coğrafi Bölgelere Dağılımı
Türkiye'de nüfus dağılımı coğrafi koşullar, ekonomik fırsatlar ve tarihsel süreçlerin etkisiyle oldukça dengesiz bir yapı sergilemektedir. Batı bölgeleri yoğun nüfus barındırırken, doğu bölgelerinde nüfus seyrek kalmaktadır. Bu dengesizliğin temel nedenleri arasında iklim koşulları, tarımsal verimlilik, sanayileşme düzeyi ve iş imkanları sayılabilir.
Marmara Bölgesi
~26 Milyon
Türkiye nüfusunun %30'u
Ülkenin ekonomik ve demografik merkezi. İstanbul tek başına 15,7 milyon nüfusuyla Türkiye'nin en kalabalık şehri ve Avrupa'nın en büyük kenti konumundadır.
İç Anadolu Bölgesi
~13 Milyon
Türkiye nüfusunun %15'i
Başkent Ankara ve Konya bölgenin en kalabalık illeri. Kadın nüfusunun erkek nüfusuna göre en fazla olduğu bölgedir.
Akdeniz Bölgesi
~10,5 Milyon
Türkiye nüfusunun %12'si
Antalya ve Mersin öncülüğünde hızla büyüyen bölge. Turizm ve tarım sektörü göç çeken başlıca faktörlerdir.
Ege Bölgesi
~10,3 Milyon
Türkiye nüfusunun %12'si
İzmir, Muğla ve Aydın başlıca çekim merkezleri. Dengeli nüfus dağılımını koruyan bölgelerden biridir.
Güneydoğu Anadolu
~8,8 Milyon
Türkiye nüfusunun %10'u
En genç nüfus yapısına sahip bölge. Şanlıurfa 21,4 ortanca yaş ile Türkiye'nin en genç ili konumundadır.
Karadeniz ve Doğu Anadolu
~14 Milyon
Toplam Türkiye nüfusunun %16'sı
En fazla göç veren bölgeler. Doğu Anadolu en seyrek nüfuslu bölge olup, Karadeniz'de yaşlı nüfus oranı yüksektir.
Türkiye'nin En Kalabalık ve En Az Nüfuslu İlleri
Türkiye'nin 81 ili arasındaki nüfus farkı son derece çarpıcıdır. En kalabalık il olan İstanbul ile en az nüfuslu il olan Bayburt arasında yaklaşık 187 kat fark bulunmaktadır. Bu dengesizlik, ülkedeki ekonomik ve sosyal fırsatların dağılımını da yansıtmaktadır. Sosyal bilgiler müfredatında yer alan nüfus konuları, bu dengesizliğin nedenlerini ve sonuçlarını anlamak için önemli bir temel oluşturmaktadır.
| Sıra | İl | Nüfus (2024) | Türkiye Payı |
|---|---|---|---|
| 1 | İstanbul | 15.701.602 | %18,3 |
| 2 | Ankara | 5.864.049 | %6,8 |
| 3 | İzmir | 4.493.242 | %5,2 |
| 4 | Bursa | 3.238.618 | %3,8 |
| 5 | Antalya | 2.722.103 | %3,2 |
En Az Nüfuslu 5 İl (2024)
81. BAYBURT
83.676
80. TUNCELİ
86.612
79. ARDAHAN
91.354
78. GÜMÜŞHANE
142.617
77. KİLİS
156.739
Nüfus Yoğunluğu ve Dağılım Özellikleri
Türkiye genelinde kilometrekareye düşen kişi sayısı 111 olarak hesaplanmıştır. Ancak bu ortalama rakam, iller arasındaki dramatik farklılıkları gizlemektedir. İstanbul'da kilometrekareye 2.934 kişi düşerken, Tunceli'de bu rakam yalnızca 11 kişidir. Bu 267 katlık fark, ülkedeki nüfus dağılımının ne denli dengesiz olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Nüfus yoğunluğunu etkileyen başlıca faktörler arasında iklim koşulları, yer şekilleri, su kaynakları, tarım arazilerinin verimliliği, sanayi ve ticaret faaliyetleri ile ulaşım imkanları sayılabilir. Batı Türkiye'nin yoğun nüfusu, bu bölgelerin sahip olduğu elverişli koşulların bir yansımasıdır.
En Yoğun Nüfuslu İller
En Seyrek Nüfuslu İller
Kentleşme Süreci ve Yerleşme Tipleri
Türkiye, cumhuriyetin ilanından bu yana köklü bir kentleşme süreci yaşamıştır. 1927 yılında nüfusun yüzde 75,8'i kırsal alanlarda yaşarken, günümüzde bu oran tamamen tersine dönmüştür. TÜİK'in 2024 verilerine göre nüfusun yüzde 93,4'ü il ve ilçe merkezlerinde, yalnızca yüzde 6,6'sı belde ve köylerde yaşamaktadır.
Avrupa İstatistik Ofisi tarafından geliştirilen yeni kent-kır sınıflamasına göre Türkiye nüfusunun yüzde 67,2'si "yoğun kent", yüzde 15,5'i "orta yoğun kent" ve yüzde 17,2'si "kır" olarak tanımlanan alanlarda yaşamaktadır. Bu sınıflama, kentleşme derecesini daha gerçekçi bir şekilde yansıtmaktadır. Online coğrafya dersleri ile bu konuları detaylı şekilde öğrenebilirsiniz.
%67,2
Yoğun Kent Nüfusu
%15,5
Orta Yoğun Kent
%17,2
Kırsal Nüfus
Dikkat Çekici Veri
2024 yılında 40 ilin nüfusu azalmıştır. Bu rakam 2023'te yalnızca 10 idi. Özellikle Doğu Anadolu, Karadeniz ve İç Anadolu bölgelerindeki iller, hem göç hem de düşen doğurganlık oranları nedeniyle nüfus kaybetmektedir.
İç Göç Hareketleri ve Nedenleri
Türkiye'de iç göç, 1950'lerden itibaren hız kazanmış ve günümüzde de devam etmektedir. Göç hareketleri genel olarak kırdan kente ve doğudan batıya doğru gerçekleşmektedir. Bu göçlerin temel nedenleri arasında iş imkanları, eğitim fırsatları, sağlık hizmetlerine erişim ve yaşam standartları yer almaktadır.
2024 verilerine göre en fazla nüfus artışı yaşayan iller Ankara, Antalya, Gaziantep, Şanlıurfa ve Tekirdağ olmuştur. Buna karşılık Van, Erzurum, Trabzon, Ordu, Afyonkarahisar ve Kars gibi iller nüfus kaybetmeye devam etmektedir. Bu tablo, ekonomik merkezlerin batıya kaymasının bir yansımasıdır.
En Çok Göç Alan İller
- Ankara, Antalya, Tekirdağ
- Gaziantep, Şanlıurfa
- Kocaeli, Muğla, Aydın
En Çok Göç Veren İller
- Van, Erzurum, Kars
- Trabzon, Ordu, Samsun
- Afyonkarahisar, Çorum
Ortanca Yaş ve İllere Göre Farklılıklar
Ortanca yaş, bir nüfusu iki eşit parçaya bölen yaş değeridir ve demografik yapının önemli bir göstergesidir. Türkiye'nin ortanca yaşı 2024 itibarıyla 34,4'tür. Bu değer 2007'de erkeklerde 27,7, kadınlarda 28,8 iken önemli bir artış göstermiştir. Cinsiyete göre bakıldığında erkeklerde ortanca yaş 33,7, kadınlarda ise 35,2'dir.
İller arasında ortanca yaş bakımından çarpıcı farklılıklar bulunmaktadır. Sinop 43,4 ile Türkiye'nin en yaşlı nüfuslu ili iken, Şanlıurfa 21,4 ile en genç nüfuslu ildir. Bu 22 yıllık fark, bölgeler arasındaki demografik farklılıkların boyutunu gözler önüne sermektedir. İstatistik dersleri ile bu verileri analiz etme becerisi kazanabilirsiniz.
En Yüksek Ortanca Yaş
43,4
Sinop
En Düşük Ortanca Yaş
21,4
Şanlıurfa
Türkiye'nin Nüfus Projeksiyonları
TÜİK'in nüfus projeksiyonlarına göre Türkiye nüfusunun 2050 yılında 93,5 milyon, 2075 yılında ise 89,2 milyon kişi olması öngörülmektedir. Bu tahminler, nüfus artış hızının giderek yavaşlayacağını ve ardından azalmaya geçeceğini göstermektedir.
Gerekli önlemlerin alınmaması durumunda 2038 yılında aktif-üretici nüfusun ve toplam nüfusun azalmaya başlayacağı tahmin edilmektedir. Bu durum, nüfus politikalarıyla doğum oranlarının arttırılması ve yaşlanan nüfusa yönelik etkin politikaların geliştirilmesi ihtiyacını ortaya koymaktadır.
2024
85,6 M
2038
Zirve Yıl
2050
93,5 M
2075
89,2 M
Sonuç: Türkiye'nin Demografik Geleceği
Türkiye, dinamik bir demografik yapıya sahip ülkeler arasında yer almaktadır. Nüfusun batı bölgelerinde yoğunlaşması, hızlı kentleşme süreci ve yaşlanan nüfus yapısı, ülkenin karşı karşıya olduğu temel demografik eğilimlerdir. Bu eğilimlerin doğru yönetilmesi, ekonomik kalkınma ve sosyal refah açısından kritik önem taşımaktadır.
Dengeli bir nüfus dağılımı için kırsal kalkınma politikaları, doğu bölgelerinin ekonomik potansiyelinin değerlendirilmesi ve yaşlanan nüfusa yönelik sosyal güvenlik sistemlerinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Tarih dersleri ile geçmişten günümüze nüfus politikalarının evrimini inceleyebilirsiniz.
Öğrenciler İçin
Nüfus ve yerleşme konuları, YKS coğrafya testlerinde sıkça karşılaşılan konular arasındadır. Türkiye'nin nüfus yapısı, bölgesel dağılım özellikleri ve kentleşme sürecini iyi kavramak, sınavlarda başarılı olmanız için önemlidir. Online sosyal bilgiler dersleri ile bu konuları uzman eğitmenlerle çalışabilirsiniz.
Veri Kaynağı
Bu yazıda kullanılan veriler, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2024 sonuçlarına dayanmaktadır. Güncel ve resmi veriler için data.tuik.gov.tr adresini ziyaret edebilirsiniz.
Görüşlerinizi Bizimle Paylaşın (0)