Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Türk edebiyatı yepyeni bir döneme girdi. 1923'ten günümüze kadar uzanan bu süreçte, farklı sanat anlayışlarını savunan çok sayıda şiir topluluğu ortaya çıktı. Her bir grup, kendi döneminin toplumsal ve sanatsal ihtiyaçlarına yanıt vererek Türk şiirine özgün katkılar sundu.
AYT Edebiyat sınavında bu grupların özelliklerini, temsilcilerini ve eserlerini bilmek oldukça kritik öneme sahiptir. Bu yazıda, tüm şiir gruplarını kronolojik sırayla ele alacak ve her birinin ayırt edici özelliklerini detaylı şekilde inceleyeceğiz.
Özel Ders Alanı
En İyi Edebiyat Öğretmenlerinden Ders Al
7 Ana Grup
Cumhuriyet Dönemi
1923-1980
Zaman Aralığı
50+ Şair
Önemli İsimler
"Cumhuriyet Dönemi şiir gruplarını anlamak, modern Türk edebiyatının temellerini kavramak demektir. Her grup, kendi döneminin ruhunu yansıtırken Türk şiirine kalıcı izler bırakmıştır."
— Edebiyat Tarihçileri
Beş Hececiler: Milliyetçi Şiirin Öncüleri
1920'li yılların başında ortaya çıkan Beş Hececiler, Milli Edebiyat akımının devamı niteliğinde bir topluluktur. Hecenin Beş Şairi olarak da anılan bu grup, Türk şiirinde hece ölçüsünün yaygınlaşmasında önemli rol oynadı. Şiirlerinde vatan sevgisi, doğa güzellikleri ve kahramanlık temalarını işlediler.
Temel Özellikleri
Hece ölçüsünü kullanarak sade ve anlaşılır bir dil tercih ettiler
Milliyetçi ve yurtsever konuları ön plana çıkardılar
Anadolu'nun doğal güzelliklerini ve halk kültürünü yansıttılar
İlk dönemde aruz vezni kullanıp sonra heceye geçiş yaptılar
Beş Hececiler Üyeleri
Faruk Nafiz Çamlıbel
Han Duvarları, Akıncılar gibi destanı şiirleriyle tanınır
Yusuf Ziya Ortaç
Anadolu temalı şiirleri ve öyküleriyle dikkat çeker
Enis Behiç Koryürek
Çoban Çeşmesi şiiriyle ve milli konulara bağlılığıyla öne çıkar
Halit Fahri Ozansoy
Vatan ve tabiat sevgisini işleyen şiirleriyle tanınır
Orhan Seyfi Orhon
Kurtuluş Savaşı ve Anadolu konulu şiirleriyle ün yapar
Yedi Meşaleciler: Sanat İçin Sanat
1928 yılında "Yedi Meşale" adlı ortak kitaplarıyla ortaya çıkan bu grup, Beş Hececiler'in milliyetçi edebiyat anlayışına tepki olarak doğdu. Sanat için sanat anlayışını savunan Yedi Meşaleciler, Batı edebiyatından, özellikle Fransız sembolistlerinden etkilenerek özgün bir şiir dili oluşturmaya çalıştılar.
Temel Özellikleri
Verlaine ve Mallarme gibi Fransız sembolistlerini örnek aldılar
Samimiyet ve içtenliği öne çıkaran bir sanat anlayışı benimsediler
Memleketçi edebiyat anlayışına karşı çıktılar
Meşale dergisini sekiz sayı yayımladıktan sonra dağıldılar
Yedi Meşaleciler Üyeleri
Ziya Osman Saba
Grup içinde en uzun süre şiir yazan isim
Yaşar Nabi Nayır
Varlık dergisinin kurucusu
Sabri Esat Siyavuşgil
Şair ve edebiyat tarihçisi
Muammer Lütfi Bahşi
Hece ölçüsüyle şiirler yazdı
Vasfi Mahir Kocatürk
Edebiyat tarihi çalışmalarıyla tanındı
Cevdet Kudret Solok
Türk Edebiyatında Hikaye ve Roman yazarı
Kenan Hulisi Koray
Gruptaki tek öykücü üye
Garipçiler: Türk Şiirinde Devrim
1941 yılında "Garip" adlı ortak şiir kitabıyla edebiyat dünyasına bomba gibi düşen Orhan Veli, Oktay Rıfat ve Melih Cevdet, Türk şiirinde köklü değişikliklere imza attılar. Birinci Yeni olarak da anılan bu hareket, o güne kadar Türk şiirinde kabul gören tüm kuralları yıkarak tamamen yeni bir anlayış getirdi.
AYT Edebiyat sınavında en sık karşılaşılan konulardan biri olan Garip hareketi, şiirde serbest ölçüyü yaygınlaştırması ve günlük dili kullanmasıyla modern Türk şiirinin temelini attı. Edebiyat konularında derinlemesine çalışmak isteyenler için bu hareketin detaylarını bilmek oldukça önemlidir.
Devrimci Özellikleri
Ölçü ve uyağı gereksiz görerek serbest şiire geçiş yaptılar
Sokaktaki insanın günlük konuşma dilini şiire taşıdılar
Şairane dile ve sanatlı ifadelere karşı çıktılar
Espri, nükte ve günlük olayları şiirin konusu yaptılar
Şiiri duygudan çok akla yakın bir sanat olarak gördüler
Sürrealizmden etkilenerek beklenmedik çağrışımlar kullandılar
Garip Üçlüsü
Orhan Veli Kanık
Hareketin Öncüsü • 1914-1950
Garip hareketinin kuramsal temellerini atan ve en radikal şiirlerini yazan isim. Kitabe-i Seng-i Mezar, Anlatamıyorum, İstanbul'u Dinliyorum gibi şiirleriyle Türk şiirinde yeni bir dönem açtı. 1950'de genç yaşta ölümü, hareketin gelişimini etkiledi.
Önemli Eserleri
Garip, Vazgeçemediğim, Destan Gibi, Karşı, Yenisi
Oktay Rıfat Horozcu
Çok Yönlü Şair • 1914-1988
Garip döneminden sonra Perçemli Sokak kitabıyla İkinci Yeni tarzına yönelen şair. Folklor öğelerini ve toplumcu çizgiyi de şiirlerine katarak kendine özgü bir sentez oluşturdu. Türk şiirinde en çok dönüşüm geçiren şairlerden biridir.
Önemli Eserleri
Garip, Perçemli Sokak, Karga ile Tilki, Aşık Merdiveni
Melih Cevdet Anday
Entelektüel Şair • 1915-2002
Garip'in en entelektüel şairi. Şiirlerinde zaman, mitoloji ve tarih temalarını işledi. Tiyatro, roman ve deneme türlerinde de eserler verdi. Odysseus ve Telemahos gibi mitolojik figürleri modern yorumlarla şiire taşıdı.
Önemli Eserleri
Garip, Rahatı Kaçan Ağaç, Telgrafhane, Kolları Bağlı Odysseus
İkinci Yeni: Kapalı Şiirin Yükselişi
1950'lerin ortalarında Garip akımının yarattığı sadeleşmeye tepki olarak doğan İkinci Yeni, Türk şiirinde yeni bir sayfа açtı. Yeditepe ve Pazar Postası gibi dergilerde şiirler yayımlayan genç şairler, şiiri tekrar sanatlı ve kapalı bir dile kavuşturmayı hedeflediler. Soyut şiir, anlamsız şiir ya da kapalı şiir olarak da adlandırılan bu hareket, AYT sınavlarında sıkça sorulan konulardandır.
Temel Özellikleri
İmgeli, sanatlı ve kapalı bir şiir dili oluşturdular
Sürrealizm ve Dadaizm'den yoğun şekilde etkilendiler
Sözcük ve cümle yapısında deneysel değişiklikler yaptılar
Günlük konuşma dilinden uzak, şiirsel bir dil kullandılar
Ahlaki değerleri, folkloru ve hikaye anlatımını dışladılar
İkinci Yeni'nin Öncü Şairleri
Cemal Süreya
İkinci Yeni'nin en önemli isimlerinden. Aşk, ölüm ve yalnızlık temalarını işleyen şiirleriyle dikkat çekti.
Eserler: Üvercinka, Sevda Sözleri
İlhan Berk
Türk şiirinde modernizmin öncüsü. Deneysel ve çok katmanlı şiirleriyle İkinci Yeni'ye yön verdi.
Eserler: Galile Denizi, İstanbul
Edip Cansever
Kent yaşamını ve modern insanın yalnızlığını işleyen şiirleriyle İkinci Yeni'nin önemli isimlerinden.
Eserler: İkindi Üstü, Yerçekimli Karanfil
Turgut Uyar
Günlük yaşamı sıradışı bir dille yansıtan şiirleriyle tanındı. Dil oyunlarında ustalaştı.
Eserler: Dünyanın En Güzel Arabistanı
Diğer Önemli İsimler
Ece Ayhan, Ülkü Tamer, Sezai Karakoç
Hisarcılar: Geleneksel Değerlerin Savunucuları
1950'li yıllarda Hisar dergisi etrafında toplanan şairler, Garip akımının getirdiği sadeleşmeye ve ölçü-uyak gibi geleneksel şiir öğelerinin terk edilmesine tepki gösterdiler. Milli ve manevi değerleri ön plana çıkaran bir edebiyat anlayışını savundular.
Temel Özellikleri
Ölçü, uyak gibi klasik şiir unsurlarını korudular
Milli ve manevi değerleri öne çıkardılar
Aşk, doğa ve vatan sevgisi gibi geleneksel temaları işlediler
Türk-İslam kültürünü ve tarihini konu edindiler
Başlıca Temsilcileri
Munis Faik Ozansoy
Grubun kurucusu ve öncüsü
İlhan Geçer
Tarih ve kültür temalı şiirleriyle tanındı
Mehmet Çınarlı
Aşk ve tabiat konulu şiirleri öne çıktı
Mustafa Necati Karaer
Milliyetçi ve muhafazakar çizgisiyle dikkat çekti
Maviciler: Toplumcu Şiirin Yeni Sesi
Attila İlhan'ın 1952-1956 yılları arasında çıkardığı Mavi dergisi etrafında toplanan bu grup, başlangıçta Garip akımına karşı çıkan şairane bir sanat anlayışını savundu. Ancak daha sonra toplumsal gerçekçiliğin sözcüsü haline geldi. Edebiyat online dersler aracılığıyla bu tür akımları detaylı öğrenebilirsiniz.
Temel Özellikleri
Şiirin basit olamayacağını, zengin ve derin olması gerektiğini savundular
Sonradan toplumsal gerçekçiliğin savunucusu oldular
İmgeli ve çok katmanlı bir dil kullandılar
Mavi dergisi 36 sayı yayımlandıktan sonra kapandı
Başlıca Temsilcileri
Attila İlhan
Ferit Edgü
Orhan Duru
Özdemir Nutku
Demir Özlü
Tahsin Yücel
Toplumcu Gerçekçiler: Sosyal Mesajın Şiiri
Nazım Hikmet'in öncülüğünde gelişen bu akım, edebiyatı toplumsal değişim ve dönüşüm için bir araç olarak gördü. Köylünün, işçinin ve ezilenlerin sorunlarını dile getiren şiir ve hikayeler yazdılar. Serbest şiiri Garipçilerden önce kullanmaya başladılar.
Temel Özellikleri
Toplumu bilinçlendirme ve değiştirme amacı güttüler
İşçi ve köylü sorunlarını, sınıf çatışmalarını işlediler
Yalın ve anlaşılır bir dil kullandılar
Nazım Hikmet'in şiir anlayışından etkilendiler
AYT Sınavı İçin Kritik Bilgiler
Grupları Ayırt Etme Stratejileri
Ölçü ve Uyak Kullanımı
Beş Hececiler ve Hisarcılar: Hece ölçüsü ve uyak kullanır
Yedi Meşaleciler: Hece ölçüsü tercih eder
Garipçiler: Ölçü ve uyağı reddeder, serbest şiir yazar
İkinci Yeni: Serbest şiir ama kapalı anlatım
Dil ve Anlatım Özellikleri
Beş Hececiler: Sade, milliyetçi, yurtsever
Yedi Meşaleciler: Sembolist, içten, sanat için sanat
Garipçiler: Günlük konuşma dili, ironik, espirili
İkinci Yeni: Kapalı, imgeli, soyut
Hisarcılar: Milli-manevi değerler, geleneksel
Dönemsel Ayırt Edici Özellikler
1920'ler: Beş Hececiler - Milliyetçi coşku
1928: Yedi Meşaleciler - Fransız etkisi
1941: Garipçiler - Radikal kopuş
1950'ler: İkinci Yeni, Hisarcılar, Maviciler - Çeşitlilik
Sık Karıştırılan Noktalar
Garip vs İkinci Yeni
Her ikisi de serbest şiir yazar ancak Garip basit ve açık dil kullanırken, İkinci Yeni kapalı ve imgeli bir dil tercih eder. Garip günlük konuşma dilini kullanır, İkinci Yeni şiirsel bir dil arar.
Beş Hececiler vs Yedi Meşaleciler
Her ikisi de hece ölçüsü kullanır ancak Beş Hececiler milliyetçi temalara odaklanırken, Yedi Meşaleciler sanat için sanat anlayışını benimser ve Batı edebiyatından etkilenir.
Hisarcılar vs Maviciler
Her ikisi de 1950'lerde ortaya çıkar. Hisarcılar geleneksel değerleri savunurken, Maviciler başlangıçta şairane şiirden yana olup sonra toplumcu gerçekçiliğe yönelir.
AYT'ye Hazırlanırken Nelere Dikkat Etmeli?
Her Grubun Özelliklerini Tablo Halinde Çalışın
Dönem, özellikler, temsilciler ve eserler şeklinde tablo oluşturun. Karşılaştırmalı çalışma yapmak grupları ayırt etmenizi kolaylaştırır.
Şairlerin İmza Şiirlerini Ezberleyin
Orhan Veli'nin "Anlatamıyorum", Cemal Süreya'nın "Üvercinka", Cahit Sıtkı'nın "Otuz Beş Yaş" gibi temsili şiirleri mutlaka okuyun ve özelliklerini inceleyin.
Çıkmış Soruları Mutlaka Çözün
Son 10 yılın AYT sorularını çözüp hangi gruplardan nasıl sorular sorulduğunu analiz edin. Soru kalıplarını tanımak büyük avantaj sağlar.
Şiirlerin Üslup Özelliklerini Tanıyın
Sınavda bir şiir parçası verildiğinde hangi gruba ait olduğunu anlayabilmek için dil, üslup ve tema özelliklerini iyi bilin. Şiir analizi pratiği yapın.
Sonuç
Cumhuriyet Dönemi şiir grupları, Türk edebiyatının en zengin ve çeşitli dönemini oluşturur. Her grup kendi döneminin sanat anlayışını yansıtırken, Türk şiirine kalıcı katkılar sunmuştur. AYT Edebiyat sınavında bu grupların özelliklerini, temsilcilerini ve aralarındaki farkları bilmek kritik önem taşır.
Bu yazıda özetlenen bilgileri sistematik bir şekilde çalışarak, şiir gruplarına dair sorularda başarılı olabilirsiniz. Her grubu dönemine, özelliklerine ve temsilcilerine göre kategorize ederek öğrenmek, uzun vadede kalıcı bir bilgi birikimi sağlayacaktır.
Görüşlerinizi Bizimle Paylaşın (0)